ТҮРКСОЙдун Башкы катчысы Султан Раев ТҮРКПАнын 15-жалпы жыйынында түрк дүйнөсүнүн келечегине байланыштуу маанилүү билдирүүлөрдү жасады
2026-жылдын 20-октябрында Кыргызстандын борбору Бишкек шаарында өткөн Түрк мамлекеттеринин Парламенттик ассамблеясынын (ТҮРКПА) 15-жалпы жыйынына Эл аралык түрк маданияты уюмунун (ТҮРКСОЙ) Башкы катчысы Султан Раев катышты. Раев өз сөзүндө жасалма интеллекттин келечеги, түрк дүйнөсүнүн маданий мурасын санариптик чөйрөдө сактоо жана бул багытта парламенттердин жоопкерчилиги тууралуу ой бөлүштү.
Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин төрагалыгы алдында өткөн жалпы жыйын «Жасалма интеллект жана технологиялык өнүгүү доорунда түрк дүйнөсүндөгү парламенттер аралык кызматташтык» темасына арналды.
Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин төрагасы Марлен Маматалиевдин жетекчилиги алдында өткөн жыйынга Азербайжан Милли Межлисинин төрайымы Сахиба Гафарова, Казакстан Курултайынын төрагасы Айбек Дадебай, Түркия Улуу Улуттук Жыйынынын төрагасы Нуман Куртулмуш, Өзбекстан Олий Мажлисинин Сенатынын төрайымы Танзила Нарбаева жана Түндүк Кипр Түрк Республикасынын Республикалык Жыйынынын төрагасы Зия Өзтүрклер катышты. Ошондой эле жыйынга ТҮРКПАнын Башкы катчысы, элчи Рамил Гасанов жана эл аралык уюмдардын өкүлдөрү катышты.
Жалпы жыйындын катышуучуларына кайрылган ТҮРКСОЙдун Башкы катчысы Султан Раев технологиялык өнүгүү адамзат үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөрдү ачуу менен катар бир катар тобокелдиктерди да жаратарын белгилеп, аларга кылдат баа берүү зарылдыгын айтты.
Ал жасалма интеллектти жөн гана технологиялык жетишкендик катары эмес, адамзаттын келечегин аныктоочу олуттуу өзгөрүү катары кароо керектигин баса белгиледи. Ошондой эле Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы Ассамблеясынын алкагында өткөн «Цивилизациялар альянсы» платформасында мурда көтөргөн чакырыгын дагы бир жолу кайталады.
«Биз жасалма интеллект башкарган эл эмес, жасалма интеллектти башкарган эл болушубуз керек», — деди Султан Раев.
Жасалма интеллект доорунда маалыматтык коопсуздуктун жана ишенимдүү маалыматка жетүүнүн маанилүүлүгүнө токтолгон Раев жалган маалыматтардын жайылышы жана санариптик чөйрөдө түзүлгөн контенттин коомго тийгизген таасири өзгөчө көңүл бурууну талап кыларын белгиледи. Анын айтымында, технологиялык өнүгүүнү адамзаттын жалпы баалуулуктарынан жана этикалык жоопкерчилигинен бөлүп кароого болбойт.
Султан Раев сөзүнүн маанилүү бөлүгүн түрк дүйнөсүнүн маданий эс тутумун сактоо маселесине арнады. Ал тил, адабият, эпостор, музыка жана каада-салттар кылымдар бою калыптанган жалпы цивилизациялык мурастын негизги бөлүгү экенин белгиледи. Бул мурастын санариптик мейкиндикте толук жана так чагылдырылышы аны келечек муундарга жеткирүү үчүн өзгөчө мааниге ээ экенин баса айтты.
«Улуттук тилдерибиз санариптик чөйрөдө жетиштүү орун таппаса, жасалма интеллект доорунда да татыктуу деңгээлге жете албай калышы мүмкүн», — деди Раев.
Ал жасалма интеллект системалары буга чейин топтолгон маалыматтардын жана билимдердин негизинде иштей турганын белгилеп, түрк дүйнөсүнүн маданий баалуулуктары санариптик чөйрөдө ишенимдүү жана ар тараптуу чагылдырылышы керектигин айтты.
Бул процессте парламенттердин жоопкерчилигине да токтолгон ТҮРКСОЙдун Башкы катчысы технологиялык өнүгүүнүн укуктук жана этикалык негиздерин түзүүнүн маанилүүлүгүн белгиледи.
«Санариптик доордо бизди коргой турган нерсе — укук», — деп баса белгиледи ал.
Раевдин айтымында, парламенттер технологиялык өнүгүүнүн укуктук чектерин аныктоо менен гана чектелбестен, коомдордун маданий жана руханий баалуулуктарынын келечегин калыптандырууда да маанилүү роль ойнойт. Ушуга байланыштуу түрк дүйнөсүнүн жалпы тарыхый жана маданий эс тутумун жасалма интеллект системаларына киргизүүгө, аны сактоого жана келечек муундарга жеткирүүгө мүмкүндүк берген укуктук негиздерди түзүү зарылдыгын белгиледи.
Сөзүнүн соңунда Султан Раев ТҮРКСОЙ уюмунун түрк дүйнөсүнүн жалпы маданий мурасын сактоо, өнүктүрүү жана келечек муундарга өткөрүп берүү багытындагы миссиясына токтолуп, жалпы жыйындын уюштурулушуна салым кошкондорго ыраазычылык билдирди.
Медиа галереясы
(9)
