Türk Dünyasının “Danaker”i professor Abdıldacan Akmataliyevin 70 illik yubileyi TÜRKSOY-da qeyd olunub
Qırğız ədəbiyyatının çinarı, “Manas” dastanı və Çingiz Aytmatov yaradıcılığı üzrə araşdırmaların dünyadakı qabaqcıl nümayəndələrindən biri, alim professor Abdıldacan Akmataliyevin 70 illik yubileyi Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti Təşkilatı TÜRKSOY-da keçirilən beynəlxalq konfransla qeyd olunub.
TÜRKSOY-un Baş katibi Sultan Raevin ev sahibliyi ilə 27 oktyabr 2026-cı il tarixində Ankarada keçirilən konfrans “Türk Dünyasının birlik rəmzi: DANAKER” adlanıb. Konfransda diplomatik nümayəndəliklərin təmsilçiləri, alimlər və Türk Dünyasından mədəniyyət xadimləri iştirak ediblər. Tədbir Akmataliyevin elmi əsərlərini əks etdirən fotoşəkil və kitab sərgisinə baxış, eləcə də “Türk Dünyasının Danakeri” adlı sənədli filmin nümayişi ilə başlayıb.
Professor İlyas Topsakal: “Elm bilikləri yazıya köçürərək ortaq yaddaşı formalaşdırır”
Açılış mərasimindən sonra protokol çıxışları çərçivəsində ilk sözü Çingiz Aytmatov İnstitutunun rəhbəri professor İlyas Topsakal alıb. O, alimlərin xalqlar və mədəniyyətlər üçün həyati əhəmiyyət daşıdığına diqqət çəkib. Topsakal elmin sayəsində biliklərin yazıya köçürüldüyünü və bununla da xalqları yaşadan sarsılmaz “ortaq yaddaş”ın formalaşdığını bildirib. Akmataliyevin Türk Dünyası ədəbiyyatını möhtəşəm əsərlərlə sənədləşdirən, öz sahəsində abidəvi xidmətləri olan bir alim olduğunu qeyd edən Topsakal onun bu yaddaşın ən mühüm qurucularından biri olduğunu vurğulayıb.
Türk Dünyasının ədəbi xəzinəsinə misilsiz töhfə
Qırğız Respublikasının TÜRKSOY yanında nümayəndəsi Marat Tagaev Baş katib Sultan Raevin adından və şəxsən öz adından iştirakçıları salamlayaraq Akmataliyevi 70 illik yubileyi münasibətilə təbrik edib. Tagaev II dərəcəli “Manas” ordeninə layiq görülmüş Akmataliyevin yalnız Qırğızıstanın milli humanitar elmlərinə deyil, bütün Türk Dünyasının ədəbi xəzinəsinə misilsiz töhfələr verdiyini bildirib.
O, görkəmli alimin Çingiz Aytmatovun ədəbi irsini ucaldan və bu irsə dair araşdırmalara yeni nəfəs verən, xalqları bir araya gətirən mənəvi elçi — “Danaker” olduğunu vurğulayıb. Tagaev Akmataliyevin elmi fəaliyyəti ilə bağlı aşağıdakı məlumatları diqqətə çatdırıb:
“Abdıldacan Amanturoviç peşə fəaliyyəti boyunca elm və mədəniyyət arasında qırılmaz bağ yaradaraq 1000-dən çox əsər qələmə alıb, 100-dən artıq tələbə yetişdirib, 500-dən çox beynəlxalq konfrans və simpoziuma rəhbərlik edib”.
“Manas” dastanı və Aytmatov araşdırmalarında zirvə
Məruzələrlə çıxış edən Qırğızıstan Prezidentinin yanında fəaliyyət göstərən Çingiz Aytmatov Ədəbiyyat İnstitutunun Aytmatov Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri, dosent Nurzina İsaeva, Akmataliyevin qırx illik elmi fəaliyyətindən ətraflı bəhs edib. İsaeva Akmataliyevin koordinatorluğu ilə hazırlanmış 33 cildlik “Türk Dünyası ədəbiyyat tarixi, ensiklopediyası və antologiyası” kimi fundamental əsərlərin Türkiyə universitetlərində dərslik kimi tədris olunduğunu vurğulayıb.
Elazığda “Manas” dastanının türk dilində nəşrinin həyata keçirilməsinə öncüllük edən Akmataliyevin Çingiz Aytmatovun 100 illik yubileyi (2028-ci il) münasibətilə dörd dildə əhatəli ensiklopediyaları da nəşrə hazırladığı bildirilib.
Anadolu Mədəniyyət Layihələrinin rəhbərlərindən Şener Bulut isə TRT-də yayımlanan Çingiz Aytmatov haqqında sənədli filmin ssenarisinin birbaşa Akmataliyevin məqaləsi əsasında hazırlandığını qeyd edib. O, vəfat etmiş Roza Aytmatovanı da rəhmətlə yad edib.
Dosent doktor Kemal Göz: “Qopmuş telləri birləşdirən, dağılanları bir araya gətirən insan”
Konfransın məruzələr bölməsində iştirakçılara qırğız dilində müraciət edən TÜRKSOY nümayəndəsi dosent doktor Kemal Göz Akmataliyevin “Manas” dastanı və Aytmatov yaradıcılığı üzrə araşdırmalar sahəsində formalaşdırdığı elmi məktəbin Türk Dünyası üçün misilsiz sərvət olduğunu vurğulayıb.
Konfransın adına verilən “Danaker” anlayışını öz sözləri ilə ifadə edən dosent Göz çıxışını belə yekunlaşdırıb:
“Danaker qopmuş telləri birləşdirən, dağılanları bir araya gətirən, xalqların qəlblərini birləşdirən insan deməkdir. Bizim müəllimimiz də məhz belə körpülər quran bir insandır. 70 yaşınız mübarək olsun, var olun!”
Konfransın məruzələr bölməsində alim Doscan Sayranbayev, rektor müavini Cayıl Sadıkbek Kızı, baş elmi işçi Nurgül Osmonaliyeva və professor Berdi Sarıyev kimi dəyərli şəxslər də məruzələri ilə iştirak ediblər.
Sədaqət və ehtiram ortaq mədəniyyətimizin ən böyük dəyəridir
Proqramın yekun çıxışını etmək üçün kürsüyə dəvət olunan fəxri qonaq professor Abdıldacan Akmataliyev onun şərəfinə təşkil edilən bu əlamətdar tədbirə görə TÜRKSOY-a və Baş katib Sultan Raevə minnətdarlığını bildirib.
Türk Dünyasının müxtəlif bölgələrindən gələrək sevincini bölüşən həmkarlarına və tələbələrinə müraciət edən Akmataliyev deyib:
“Belə özəl bir gündə məni tək qoymayan, ‘Manas’ dastanına və Aytmatov yaradıcılığına könül verən bütün dostlarıma ürəkdən təşəkkür edirəm. Sədaqət və ehtiram ortaq mədəniyyətimizin və qardaşlığımızın ən böyük dəyəridir”.
Konfrans təşəkkürnamələrin təqdim olunması ilə başa çatıb.
Media Qalereyası
(29)
