― 3 марта 2026 г.
TÜRKSOÝ-yň Baş sekretary Sultan Raýew “ALŽIR” ýadygärlik muzeýine zyýarat etdi
Türki medeniýetiniň halkara guramasy TÜRKSOÝ-yň Baş sekretary Sultan Raýew, Gazagystanyň paýtagty Astana şäherinde ýerleşýän “ALŽIR” syýasy basyş we totalitarizm gurbanlarynyň ýadygärlik muzeý toplumyna zyýarat etdi.
Raýew muzeýiň müdiri Dauletkereý Kapyly bilen duşuşyp, muzeýiň taryhy we alyp barýan işleri barada maglumat aldy. Saparyň dowamynda Baş sekretar muzeýiň sergileri bilen tanyşyp, totalitar döwre degişli resminamalary gözden geçirdi.
Sowet döwrüniň agyr mirasy: ALŽIR lageri
ALŽIR ýadygärlik muzeý toplumy Akmola sebitinde ozalky lager ýerleşen ýerde döredildi. Bu ýer Sowet Soýuzy döwründe totalitar režim tarapyndan “halk duşmany” diýlip yglan edilen adamlaryň aýallarynyň saklanan lageri hökmünde tanalýar.
Muzeý 2007-nji ýylyň 31-nji maýynda myhmanlara açyldy. Açylyş dabarasy Gazagystanda “Syýasy basyş gurbanlaryny ýatlama güni” hökmünde kabul edilen senäniň on ýyllygyna hem-de köpçülikleýin basyşlaryň başlanmagynyň 70 ýyllygyna gabatlanyp geçirildi. ALŽIR Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygy ýurtlarynyň arasynda 1930–1950-nji ýyllarda köpçülikleýin terror gurbanlaryna bagyşlanan ýeke-täk ýadygärlik muzeýdir.
Bu lager GULAG ulgamynyň iň agyr şertlere eýe bolan ýerleriniň biri bolupdyr. Bu ýerden 18 müňden gowrak zenan maşgalalar saklanypdyr. Bir wagtyň özünde takmynan 8 müň zenanyň saklanan lagerinde 600-e golaý zenan aradan çykypdyr. Takyk ölenleriň sany boýunça barlaglar henizem dowam edýär.
62 milletiň zenanlary şol bir kynçylygy paýlaşdy
Lagerde saklanan zenanlaryň milli gelip çykyşlary basyşlaryň nähili derejede giň geografiki çägi öz içine alandygyny görkezýär:
- Ruslar: 4 müň 390 zenan (50 göterim)
- Ýewreýler: 855 zenan (20 göterim)
- Ukrainlar: 740 zenan (15 göterim)
- Gazaklar: 87 zenan (2 göterim)
Bu dört milletiň daşyndan başga-da nemes, fransuz, şwed, ýapon, norwegiýaly, awstriýaly, polýak, gruzin, ermeni, azerbaýjanly, litwa, latwiýa we başga-da köp milletden bolan zenanlar ALŽIR lagerinde saklanypdyr. Umuman alamyzda 62 dürli milletiň zenanlary bu lagerde jebir çekipdir.
Döwrüň meşhur şahsyýetleriniň aýallary we eneleri
ALŽIR lagerinde saklananlaryň arasynda şol döwrüň tanymal şahsyýetleriniň aýallary we ýakynlary hem bolupdyr. Meşhur aýdymçy Lidiýa Ruslanowa, ýazyjy Galina Serebrýakowa, ok atylyp öldürilen marşal Mihail Tuhaçewskiýiň maşgala agzalary, ýazyjy Boris Pilnýagyň aýaly Kira Andronnikoşwili, Ýuriý Trifonowyň aýaly Ýewgeniýa Lurýe olaryň käbirleridir. Şahyryň Bulat Okudžawanyň ejesi hem-de balerina Maýa Plisetskaýanyň ejesi hem lagerde bolanlaryň arasynda ýer alýar.
Raýew: Bu agyry-ynjylarymyzy unutmazlygymyz zerurdyr
TÜRKSOÝ-yň Baş sekretary Sultan Raýew sapardan soňra beren söhbetdeşliginde ALŽIR ýaly ýerleriň totalitar režimleriň adamzada ýetiren ynjylaryny geljek nesillere ýetirmek üçin möhüm ähmiýete eýedigini aýtdy. Şeýle pajygaly wakalaryň gaýtalanmazlygy üçin umumy taryhy ýadygärligiň diri saklanmalydygyny belläp, günäsiz ýagdaýda jebir çeken we aradan çykan ähli zenanlary hormat bilen ýatlady.
Raýew TÜRKSOÝ guramasy hökmünde diňe bir türki dünýäsiniň medeni mirasynyň däl, eýsem adamzadyň umumy ynjylarynyň hem ýatda saklanmagyna goşant goşmagy dowam etdirjekdiklerini belledi.
ALŽIR ýadygärlik muzeý toplumy häzirki wagtda Gazagystanyň hem-de tutuş adamzadyň umumy taryhy ýadynda möhüm orun eýeleýän, geçmişiň ajy sapaklaryny ýatladýan mukaddes ýer hökmünde öz işini dowam etdirýär.
