― 20 июня 2026 г.

Ыстықкөл форумында Азиз Санжардың құттықтау хаты оқылды

Қырғызстанда әлемге әйгілі қырғыз жазушысы Шыңғыс Айтматовтың бастамасымен құрылған Халықаралық Ыстықкөл форумының 40 жылдық мерейтойына арналған іс-шараларында Нобель сыйлығының лауреаты, түрік ғалымы, профессор Азиз Санжардың форумға жолдаған хаты оқылды.

Денсаулық жағдайына байланысты Шолпан-Атадағы шараға өзі келе алмаған Азиз Санжар жолдаған құттықтау хатында барлық қатысушыға сәлем жолдады. Айтматовтың адамзатты бейбітшілік төңірегіне біріктіру идеясына тоқталған ол, қарқынды дамып жатқан ғылым мен технология заманында адамзат ақыл мен ар-ожданды қатар ұстауы керек деген пікірін айтты. 

Ағартушылық алауы сенімді қолда

Азиз Санжар өз жолдауында Халықаралық ТҮРКСОЙ түркі мәдениеті ұйымының Бас хатшысы Сұлтан Раевқа ерекше тоқталып өтті. Раевтың қырғыз ой-санасы мен руханиятындағы жетекшілік рөлін жоғары бағалайтынын білдірген ол Раев пен Айтматов арасында болған бір әңгімеге тоқтала отырып: «Айтматов жаққан бұл ағартушылық алауы бүгінде сенімді қолда», — деген баға берді.

Әлемде болып жатқан соғыстар мен дағдарыстарға да назар аударған ол бұл форумның тек өткенді еске алу үшін ғана емес, адамзаттың болашағын құру үшін де өміршең маңызы бар екенін атап өтті.

Профессор Азиз Санжардың Халықаралық Ыстықкөл форумында оқылған хатының толық мәтіні:

«Құрметті Мемлекет басшылары, қадірлі ғалымдар және ардақты достар!

Бүгін араларыңызда болуды өте қатты қалаған едім. Атажұртымыз Қырғызстанды және сол бір көркем Ыстықкөлді қатты сағындым. Бірақ дәрігерлерім бұл ұзақ сапарға шығуыма рұқсат бермеді. Денсаулығыма байланысты ол жаққа бара алмадым. Десе де, жүрегім мен көңілім қазір сіздермен бірге.

Бүгін басымызды қосқан тұлға — ұлы шебер Шыңғыс Айтматов. Оны зор сүйіспеншілікпен және рақыммен еске аламын. Айтматов өз шығармаларының бірінде өте маңызды ақиқатты айтады. Жазушы тек өз ішкі дауысын ғана тыңдамауы керек дейді. Оның пайымдауынша, нағыз суреткер бүкіл әлемнің жаңғырығы болуы тиіс. Дүниеде әртүрлі қоғамдар мен қақтығыстар болуы мүмкін. Алайда, түптеп келгенде, бәріміз де бір  адамзаттың бөлшегіміз. Жазушы жүрегінде нұрлы ой мен махаббат тасығанда ғана адамзатқа шын мәнінде қызмет ете алады.

Айтматов 1986 жылы Ыстықкөл форумын құрды. Сол кездегі күрделі жағдайда әлемнің белгілі зиялыларын бір арнаға тоғыстырды. Адамзатты бейбітшілік туының астына біріктіргісі келді.

Мен — ғалыммын. Сондықтан оның ескертулерін өте құнды деп есептеймін. Бүгінде ғылым мен технология өте жылдам дамып келеді. Осының арқасында өміріміз жеңілдеуде. Бірақ адам баласы бұл қарқынның ішінде өзінің жаны мен ар-ожданын жоғалтып алмауы керек. Айтматов та технологияның бізді сезімсіз роботқа (мәңгүртке) айналдыруынан қорыққан еді. Ол бізге ақыл мен ар-ожданды әрдайым қатар ұстауды өсиет етті.

Бүгінгі таңда әлемде соғыстар мен үлкен дағдарыстар белең алып тұр. Ыстықкөл форумының дәл бүгінгі күні бұрынғыдан да маңызды бола түсетіні де сондықтан. Бұл жерге тек өткенді еске алу үшін ғана жиналған жоқпыз. Біз болашағымызды құтқару үшін осындамыз. Айтматовтың өте тамаша бір сөзі бар: «Бәріміз бір кемедеміз, ал алдымызда ұлы мұхит тұр». Бұл дауылды мұхиттан тек ақыл мен ар-ожданның арқасында ғана аман өте аламыз.

Айтматов жаққан бұл ағартушылық алауы бүгінде сенімді қолда. Қымбатты досым Сұлтан Раевтың қырғыз ой-санасы әлеміндегі көшбасшылық рөлін қуана бақылап отырамын. Осыдан көп жыл бұрын құрметті Раев пен Айтматовтың арасында өте ғибратты әңгіме болған еді. Сонда ұлы жазушымыз бізге мына бір ақиқатты еске салған болатын: «Ғалам махаббаттан жаратылған және махаббаттың өз мәңгілік».

Бізді бірге ұстап тұратын ең үлкен күшіміз — міне, осы махаббат. Мынау қатал дүниеде бір-бірімізді сүйіспеншілікпен құшақтай білуіміз керек.

Жиындарыңыздың өте сәтті өтуін тілеймін. Осы жерден туған идеялар бүкіл әлемге сәуле шашады деп сенемін. Баршаңызды ең терең құрметіммен және шынайы махаббатыммен сәлемдеймін.  

Профессор Азиз САНЖАР