― 3 июня 2026 г.

ТҮРКСОЙдо «Түрк дүйнөсүнүн интеграциясында жаңы горизонттор» аттуу эл аралык симпозиум өттү

Эл аралык түрк маданияты уюму ТҮРКСОЙдун Башкы катчылыгынын демилгеси менен, «ЭкоАвразия» фонду, Түрк дүйнөсүнүн жарандык коом кызматташтыгы ассоциациясы (ТҮРКСИТ) жана Саясий стратегияларды изилдөө борбору (ПОЛСАМ) тарабынан уюштурулган «Түрк дүйнөсүнүн интеграциясында жаңы горизонттор: Жалпы келечекке карай стратегиялык көз караш» аттуу эл аралык симпозиум Анкара шаарында өттү.

Түрк дүйнөсүнүн жалпы келечегин калыптандыруучу стратегиялык ыкмалар жана маданий байланыштарды мындан ары чыңдоого багытталган жаңы мүмкүнчүлүктөр талкууланган симпозиумга депутаттар, элчилер, дипломатиялык өкүлчүлүктөрдүн өкүлдөрү, окумуштуулар жана көптөгөн коноктор катышты. Программа 2026-жылдагы Түрк дүйнөсүнүн маданий борбору деп жарыяланган Андижан шаары тууралуу таанытуу тасмасынын көрсөтүлүшү менен башталып, андан соң ачылыш сөздөрү сүйлөндү.

Жалпы алфавит жана жалпы байланыш тили – биздин максатыбыз

Симпозиумдун протоколдук бөлүгүндө сөз сүйлөгөн Түркиянын Адилеттик жана өнүгүү партиясынын (АК партия) төрагасынын орун басары, Түрк мамлекеттери менен байланыштар боюнча төрага жана депутат профессор доктор Күршад Зорлу түрк республикаларынын эгемендүүлүгүнүн 35 жылдыгы жакындап келе жаткан учурда интеграциялык процесстер жаңы деңгээлге көтөрүлүп жатканын белгиледи.

Түрк мамлекеттеринин ортосундагы экономикалык, маданий жана стратегиялык кызматташтыктын маанисине токтолгон Күршад Зорлу мындай деди:

«Бүгүн биз түрк дүйнөсүн Түрк мамлекеттери уюму менен гана чектебестен, андан алда канча кеңири руханий мейкиндик катары карайбыз. Бизди бири-бирибизге байлап турган эң негизги фактор – тилибиз жана байыркы маданиятыбыз. Жалпы алфавит жана жалпы терминологиянын негизинде байланыш тилин түзүү боюнча кадамдарды тез арада жасашыбыз керек. Мындан тышкары экономикалык коридорлор, энергетикалык линиялар жана коргонуу өнөр жайындагы биргелешкен кадамдарыбыз түрк дүйнөсүнүн дүйнөлүк системадагы байланыштуулугун жана коопсуздук калканын түзөт. Ошондой эле жарандык коом уюмдарынын өз ара аракеттенүүсүн күчөтүү максатында санариптик инфраструктурасы толук даяр болгон «Түрк дүйнөсүнүн жарандык коомду колдоо системасын» жакынкы убакта ишке киргизебиз».

Маданий интеграцияны жана сезим биримдигин камсыздашыбыз керек

ТҮРКСОЙдун Башкы катчысынын орун басары Сайит Юсуф өз сөзүндө уюмдун 1993-жылдан бери жүргүзүп келе жаткан маданий дипломатиялык ишмердүүлүгүнө токтолду.

ТҮРКСОЙ бүтүндөй түрк дүйнөсүнүн жалпы чатыр уюму экенин белгилеген Сайит Юсуф мындай деди:

«Эгер бүгүн келечекке багытталган стратегиялык горизонттор тууралуу сөз кылып жатсак, бул «Тилде, ойдо жана иште биримдик» идеясын ишке ашырууга багытталган кызматташтыктын натыйжасы. Бирок азырынча толук кандуу жалпы байланыш тилин түзө элекпиз. Биздин биринчи милдет – маданий интеграцияны жана сезим биримдигин камсыз кылуу. Жалпы баалуулуктарыбызды өнүктүргөндөй эле, жалпы саясаттарыбызды да өнүктүрүүгө милдеттүүбүз».

Бир туугандык – күн сайын кайра курулуп турган эмгек

«ЭкоАвразия» фондунун башкармалыгынын төрагасы доктор Хикмет Эрен фонддун түзүлгөнүнө 20 жыл болгонун белгилеп, 35 жыл мурда эгемендүүлүк таңынан башталган жараян бүгүн институционалдашкан түрк дүйнөсүнүн чындыгына айланганын айтты.

Хикмет Эрен:

«Түрк дүйнөсү эгемендүүлүгүн далилдөө мезгилинен өтүп, эми интеграцияны тереңдетүү жана жалпы күчтү институционалдаштыруу дооруна кадам таштады. Азия менен Европаны байланыштырган жалпы коридор дүйнөлүк сооданын жаңы негизги артериясына айланып жатат. Бул мүмкүнчүлүктү туруктуу жетишкендикке айландыруу баарыбыздын жоопкерчилигибиз», – деди.

Жүрөк жана ой чектеринен өтүп жатабыз

ПОЛСАМдын башкармалыгынын төрагасы, адвокат Ахмет Догансес жалпы келечекти курууда стратегиялык көз караштын өзгөчө маанисин белгиледи.

Ал Адриатикадан Улуу Кытай дубалына чейинки аймак жалпы тарыхты гана эмес, дүйнөлүк тең салмактуулукту аныктоочу келечекти да билдирерин айтып:

«Тарых бизге жүктөгөн жоопкерчилик – тамырыбыздан алган дем-күчтү бүгүнкү рационалдуу жана стратегиялык кадамдар менен айкалыштыруу. Туруктуу интеграция моделинин ачкычы дал ушунда», – деди.

Жарандык коом уюмдары жүрөктөрдү бириктирген көпүрөлөрдү курат

Ачылыш бөлүгүндө биринчи болуп сөз сүйлөгөн ТҮРКСИТтин башкармалыгынын төрагасы Кемал Курназ мамлекеттер көпүрөлөрдүн пайдубалын курса, ошол көпүрөлөр аркылуу жүрөктөн жүрөккө жол ачкан негизги күч жарандык коом уюмдары экенин белгиледи.

Кемал Курназ:

«Биздин милдет бүгүнкү күндү гана сактап калуу эмес, келечекке жарык чачуу. 35 жыл ичинде түзүлгөн тааныштыкты бүгүн жалпы өндүрүшкө жана жалпы көз карашка айландырууга аракет кылып жатабыз», – деди.

Сөздөрдөн кийин «ЭкоАвразия» фондунун 20 жылдыгына байланыштуу ТҮРКСОЙдун атынан профессор доктор Күршад Зорлуга эстелик белек тапшырылды.

Стратегиялык көз караш үч өзүнчө жыйында талкууланды

Ачылыш сөздөрү аяктагандан кийин симпозиумдун илимий отурумдары башталды. Тармактын алдыңкы окумуштууларынын, изилдөөчүлөрүнүн жана журналисттеринин катышуусунда үч өзүнчө панелдик жыйын өткөрүлдү.

I отурум профессор доктор Зүлфикар Байрактардын төрагалыгы алдында өтүп, анда «Глобалдык атаандаштыктагы түрк дүйнөсүнүн көз карашы» темасы талкууланды.
(Баяндамачылар: профессор доктор Фырат Пурташ, профессор доктор Иззет Ары, доцент доктор Левент Эрсин Ораллы, Жошкун Башбуг)

II отурумду профессор доктор Сонер Саглам жетектеп, анда «Дүйнөлүк күч тең салмактуулугундагы түрк дүйнөсү: стратегиялык артыкчылыктар» темасынын алкагында аймактык кызматташтык маселелери каралды.
(Баяндамачылар: профессор доктор Тогрул Исмайыл, доцент доктор Хасан Бардакчы, доктор Фузули Мажидли, Бенан Кепсутлу)

III отурум профессор доктор Йүжел Эролдун төрагалыгы алдында өтүп, анда «Түрк дүйнөсүнүн дүйнөлүк күч потенциалы жана стратегиялык багыты» темасынын алкагында жалпы өнүгүү концепциясы талкууга алынды.
(Баяндамачылар: профессор доктор Хасан Октай, доктор Синан Демиртүрк, доктор Медиханур Аргалы, Мехмет Фатих Шахин)

Симпозиум катышуучулардын суроолоруна жооп берүү жана жалпы жыйынтыктоо бөлүгүнөн кийин өз ишин аяктады.