― 22 мая 2026 г.
Ziya Gökalp Doğumunun 150. yılında doğduğu topraklarda anılıyor
Şair, yazar, sosyolog ve düşünce insanı Ziya Gökalp, doğumunun 150. yılında doğduğu şehir Diyarbakır’da düzenlenen etkinliklerle anılıyor.
2026 Ziya Gökalp Anma Yılı kapsamında TÜRKSOY, Diyarbakır Valiliği ve Dicle Üniversitesi iş birliğinde gerçekleştirilen etkinlikler, Dicle Üniversitesi 15 Temmuz Kültür ve Kongre Merkezi Ziya Gökalp Salonunda düzenlenen Uluslararası Ziya Gökalp Kongresinin açılışıyla başladı. Etkinlikler öncesinde konuklar ve il protokolü, Ziya Gökalp Anıt Müzesini ziyaret ederek çiçek bıraktı.
Uluslararası Ziya Gökalp Kongresinin Açılışı Yapıldı
Diyarbakır’da 22-23 Mayıs 2026 tarihlerinde düzenlenen program kapsamında kongre, konser ve tiyatro gösterimi yer alırken, etkinliklerin ilk ayağını Uluslararası Ziya Gökalp Kongresi oluşturdu.
Kongrenin açılış programına; Diyarbakır Valisi Murat Zorluoğlu, AK Parti Genel Başkan Yardımcısı ve Türk Devletleri ile İlişkiler Başkanı Kürşad Zorlu, KKTC Ankara Büyükelçisi İsmet Korukoğlu, TÜRKSOY Genel Sekreter Yardımcısı Sayit Yusuf, Dicle Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Kamuran Eronat, Türk Ocakları Genel Başkanı Prof. Dr. Mehmet Öz ve Ziya Gökalp’in torunu Dicle Eroğul katıldı. İl protokolü, yurt içi ve yurt dışından akademisyenler, öğrenciler ve davetlilerin de yer aldığı program yoğun katılımla gerçekleştirildi.
Programda konuşan Diyarbakır Valisi Murat Zorluoğlu, Diyarbakır’ın tarihî yapılarının yanı sıra yetiştirdiği fikir, sanat ve ilim insanlarıyla da milletin ortak hafızasında özel bir yere sahip olduğunu söyledi. Diyarbakır’ın tarih boyunca 33 farklı medeniyete ev sahipliği yapmış kadim bir şehir olduğuna dikkat çeken Zorluoğlu, Ziya Gökalp’in bu toprakların yetiştirdiği en önemli fikir insanlarından biri olduğunu belirtti.
Zorluoğlu, konuşmasında şu ifadeleri kullandı: “Şehirleri eşsiz ve kalıcı kılan mimari ve kültürel varlıklarının yanı sıra kültür ve düşünce dünyası, yetiştirdiği şairleri, sanatçıları ve ilim insanlarıdır. Diyarbakır’dan doğan bu güçlü fikir sesi, yalnızca yaşadığı döneme değil, bugünün dünyasına ve gelecek tasavvurumuza da ışık tutmaya devam etmektedir. Ziya Gökalp’i anlamak Diyarbakır’ın düşünce iklimini de kavramak demektir. Çünkü Gökalp yalnızca bu şehirde doğmuş bir isim değildir. İlk eğitimini, gözlemlerini ve ilk fikrî arayışlarını bu toprakların kültürel atmosferi içerisinde şekillendirmiştir.”
Vali Zorluoğlu, TÜRKSOY tarafından 2026 yılının “Ziya Gökalp Anma Yılı” ilan edilmesinin Diyarbakır için büyük bir gurur olduğunu da ifade ederek, bu kararın Gökalp’in düşünce mirasını genç kuşaklara aktarmak ve Diyarbakır’ın fikir hayatındaki yerini daha görünür kılmak bakımından önemli bir fırsat sunduğunu kaydetti.
Kongrenin açılışında yapılan konuşmalarda, Ziya Gökalp’in fikir dünyası, Türk kültür hayatına katkıları ve Türk Dünyası'nda birlik bilincinin gelişmesindeki rolü vurgulandı.
AK Parti Genel Başkan Yardımcısı ve Türk Devletleri ile İlişkiler Başkanı Kürşad Zorlu, konuşmasında Ziya Gökalp’in fikir dünyasının Türk Dünyası açısından taşıdığı öneme dikkat çekti. Gökalp’i okumanın ve anlamanın, ortak kültür, ortak vicdan ve ortak ülkü etrafında şekillenen birlik düşüncesini kavramak anlamına geldiğini belirten Zorlu, Diyarbakır’ın tarih boyunca farklı kültürlerin buluştuğu, medeniyetlerin iz bıraktığı ve birlikte yaşama iradesinin güçlü biçimde temsil edildiği kadim bir şehir olduğunu ifade etti.
Zorlu, Ziya Gökalp’in köklerinden güç alan, aynı zamanda geleceğe yönelen düşünce sisteminin bugün Türk Dünyası'nın kültürel iş birliklerine, ortak hafıza çalışmalarına ve gönül coğrafyasıyla kurulan bağların güçlendirilmesine ilham vermeye devam ettiğini vurguladı. Diyarbakır’ın sahip olduğu tarihî, kültürel ve fikrî birikimiyle Türk Dünyası'nın ayrılmaz bir parçası olduğunu dile getiren Zorlu, önümüzdeki dönemde Türk devletleri ve gönül coğrafyasındaki kurumlarla Diyarbakır arasında kültür, eğitim, akademi ve iş birliği alanlarında yeni projelerin hayata geçirilmesinin önemine işaret etti.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Ankara Büyükelçisi İsmet Korukoğlu ise Ziya Gökalp’in Türk düşünce tarihinin önemli şahsiyetlerinden biri olduğunu kaydetti. Korukoğlu, Gökalp’in Türk milletinin kültürel hafızasını, toplumsal yapısını ve medeniyet tasavvurunu derin bir fikir süzgecinden geçirerek ortaya koyduğu eserleriyle ortak Türk Dünyası'nın düşünce gücüne katkı sağladığını belirtti.
Korukoğlu, konuşmasında şu ifadeleri kullandı: “Diyarbakır’ın yetiştirdiği bu büyük düşünürün fikirleri, dilde, kültürde, eğitimde ve birlik düşüncesinin şekillenmesinde önemli rol oynamış, Türk Dünyası'nın ortak değerlerinin korunması ve gelecek nesillere aktarılmasında büyük bir miras bırakmıştır. Gökalp’e göre bir milletin en önemli unsurları dil, kültür ve ortak değerlerdir. Ziya Gökalp’in kültür ve medeniyet arasında kurduğu düşünsel denge, bugün de Türk Dünyası'nın ortak geleceğini şekillendirmektedir.”
TÜRKSOY Genel Sekreter Yardımcısı Sayit Yusuf: “Ziya Gökalp’i Türk Dünyası’nda Daha Geniş Kitlelere Tanıtacağız”
TÜRKSOY Genel Sekreter Yardımcısı Sayit Yusuf, kongrenin açılışında yaptığı konuşmada TÜRKSOY’un her yıl Türk Dünyası'nın ortak hafızasında yer edinmiş önemli şahsiyetleri anma yılları vesilesiyle gündeme taşıdığını söyledi.
Ziya Gökalp’i anlamak, anlatmak ve çeşitli etkinliklerle tanıtmak amacıyla 2026 yılının TÜRKSOY üyesi ülkelerin kültür bakanları tarafından büyük bir memnuniyetle “Ziya Gökalp Anma Yılı” ilan edildiğini belirten Yusuf, Diyarbakır’da gerçekleştirilen programın bu bakımdan özel bir anlam taşıdığını ifade etti.
Sayit Yusuf, konuşmasında şunları söyledi: “Ziya Gökalp’in yaşadığı sokakları gezerek, bulunduğu çevreyi yaşayarak ve onun soluduğu havayı teneffüs ederek bu salonda bulunmaktan şahsen çok mutlu olduğumu ifade etmek istiyorum. TÜRKSOY, kurulduğu 1993 yılından beri Türk Dünyası'nın yetiştirdiği önemli şahsiyetleri, kıymetleri ve ortak hafızaya dönüşen değerleri tanıtmak; kültürel değerleri geliştirerek, büyüterek yeni nesillere ve gelecek asırlara taşımak için kurulmuş bir teşkilattır. Ziya Gökalp’in isminin Türk Dünyası'nın ortak ismi olarak 2026 yılına verilmesi fikri Kültür Bakanlığından geldiğinde, üye ülkelerimizin kültür bakanlıkları ve delegasyonları bu öneriyi ittifakla ve büyük bir heyecanla kabul ettiler. Bu da Ziya Gökalp’in Türk Dünyası'nda bizim belki tahmin edemediğimiz kadar itibar gördüğünün bir tescili olmuştur.”
Yusuf, 2026 yılı boyunca Ziya Gökalp’in Türk Dünyası'nda ve farklı coğrafyalarda paneller, sergiler, kitap çalışmaları, Türk lehçelerine tercümeler, tiyatro gösterimleri ve sempozyumlarla tanıtılacağını belirterek, “Ziya Gökalp’i anlamak, onu yeniden anlamak, onu anlatmak ve başta Türk Dünyası olmak üzere Türk topluluklarında, Avrupa’da ve dünyanın değişik yerlerinde yapılacak etkinliklerle tanıtmak misyonunu üstlendik.” dedi.
Diyarbakır’ın bu anma yılı kapsamındaki özel yerine dikkat çeken Yusuf, sözlerini şöyle sürdürdü: “Bu girişimimizin önemli ayağının Diyarbakır olması elbette manidardır. Çünkü o Diyarbakırlıdır, Diyarbakır’da doğmuştur. Diyarbakır, medeniyet tarihimizin en önemli ve en kadim merkezlerinden biridir. Diyarbakır’ın Türk Dünyası'nın diğer kadim merkezlerini tanıması, Türk Dünyamızın da Diyarbakır’ı tanıması için bu etkinlik önemli bir fırsat verecektir.”
Yusuf, Diyarbakır’da gerçekleştirilen programların bundan sonraki dönemde kalıcı iş birliklerine dönüşmesini temenni ederek, “İnşallah bundan sonra bu bir alışkanlığa dönüşür ve Diyarbakır’ımızda çok çeşitli etkinlikler yaparız. Diyarbakır’ımızı Türk Dünyası'nın değişik merkezlerine taşır, oralarda da etkinlikler yaparız. Dolayısıyla kültürel etkileşimi daha da kuvvetlendiririz.” diye konuştu.
Gökalp’in Fikir Dünyası Akademik Boyutlarıyla Ele Alındı
Dicle Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Kamuran Eronat, Ziya Gökalp’in yalnızca yaşadığı dönemin değil, aradan geçen bir asra rağmen bugün de fikirleri tartışılan, eserleri okunan ve düşünce dünyasını etkilemeye devam eden güçlü bir isim olduğunu ifade etti.
Gökalp’in eğitim hayatının Diyarbakır’da şekillendiğini hatırlatan Eronat, onun yalnızca bir düşünür değil, aynı zamanda Türk sosyolojisinin kurucu isimlerinden biri olduğunu belirtti. Eronat, Gökalp’in “hars ve medeniyet” ayrımı ile “Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak” yaklaşımının modern Türkiye’nin fikrî altyapısına önemli katkılar sunduğunu vurguladı.
Diyarbakır’ın tarih boyunca yalnızca siyasi ve ticari bir merkez olmadığını, aynı zamanda ilmin, kültürün ve düşüncenin de önemli merkezlerinden biri olduğunu belirten Eronat, şunları kaydetti: “Medreseleri, zengin aile kütüphaneleri, edebî çevreleri ve yetiştirdiği âlimlerle bu şehir, Türk düşünce ve kültür tarihine yön veren pek çok ismi bağrından çıkarmıştır. Ziya Gökalp de işte bu kadim kültür ortamının yetiştirdiği en büyük mütefekkirlerinden biridir. Kongremizin verimli bilimsel tartışmalara, yeni çalışmalara ve güçlü akademik iş birliklerine vesile olmasını diliyorum.”
Türk Ocakları Genel Başkanı Prof. Dr. Mehmet Öz de Ziya Gökalp’in kısa ömrüne büyük eserler sığdırdığını belirterek, onun yalnızca bir fikir insanı değil, aynı zamanda bir aksiyon insanı olduğunu ifade etti.
Ziya Gökalp’in torunu Dicle Eroğul ise konuşmasında Gökalp’in aile, eğitim, kadınların toplumsal hayattaki yeri ve gençliğin yetişmesi konularındaki düşüncelerine değindi. Eroğul, Gökalp’in kısa ömrüne çok yönlü bir fikir mirası sığdırdığını belirterek, “Onun ışığı hâlâ bizi aydınlatmaya devam ediyor.” dedi.
TÜRKSOY Ziya Gökalp Madalyaları Takdim Edildi
Açılış konuşmalarının ardından, Ziya Gökalp’in fikir mirasının yaşatılmasına, Türk kültürüne ve Türk Dünyası arasındaki kültürel bağların güçlendirilmesine katkı sunan isimlere TÜRKSOY Ziya Gökalp Madalyaları takdim edildi.
TÜRKSOY tarafından ilan edilen 2026 Ziya Gökalp Anma Yılı kapsamında sunulan madalyalarla, Gökalp’in yalnızca Türkiye için değil, bütün Türk Dünyası için ortak bir düşünce ve kültür değeri olduğu vurgulandı.
Etkinlikte TÜRKSOY Ziya Gökalp Madalyaları; Diyarbakır Valisi Murat Zorluoğlu’na, AK Parti Genel Başkan Yardımcısı ve Türk Devletleri ile İlişkiler Başkanı Kürşad Zorlu’ya, Dicle Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Kamuran Eronat’a ve Ziya Gökalp’in torunu Dicle Eroğul’a takdim edildi.
“Göğe Yazılmış Bir Alp” Tiyatro Oyunu Sahnelendi
Program kapsamında, TÜRKSOY’un ilan ettiği 2026 Ziya Gökalp Anma Yılı dolayısıyla özel olarak hazırlanan “Göğe Yazılmış Bir Alp” adlı tiyatro oyunu da izleyicilerle buluştu.
TÜRKSOY, Diyarbakır Valiliği ve Dicle Üniversitesi iş birliğinde 22 Mayıs tarihinde Dicle Üniversitesinde sahnelenen oyun, Ziya Gökalp’in yaşamından ve fikir dünyasından ilhamla hazırlandı.
Ankara Devlet Tiyatrosu tarafından sahneye taşınan eser, bir milletin yeniden doğuş hikâyesini Ziya Gökalp’in hakikat, kimlik ve ideal arayışı üzerinden izleyiciyle buluşturdu. Tarihin çalkantılı dönemlerinden Cumhuriyet’in kuruluşuna uzanan anlatı, yalnızca büyük bir düşünce insanının hayatını değil; aynı zamanda bir toplumun hafızasını, var olma iradesini ve geleceğe dair ülküsünü de sahneye taşıdı.
Derya Özer’in yazdığı, Cem Sel’in yönettiği tek perdelik oyun yaklaşık 1 saat 10 dakika sürdü. Oyunda Ziya Gökalp karakterini Murat Kesim canlandırırken, koro ve sahne performansı izleyicilerden büyük beğeni aldı.
Kongre Paralel Oturumlarla Devam Etti
Açılış programı, madalya takdimi ve tiyatro gösteriminin ardından Uluslararası Ziya Gökalp Kongresi, akademik oturumlarla devam etti.
Kongre kapsamında düzenlenen paralel oturumlarda Ziya Gökalp’in düşünce dünyası; sosyoloji, edebiyat, eğitim, kültür, tarih, millet fikri, Türk Dünyası ve modernleşme perspektifleriyle ele alındı.
Yurt içi ve yurt dışından akademisyenlerin sunduğu bildirilerde, Gökalp’in Türk düşünce hayatına, kültür dünyasına, eğitim anlayışına ve Türk Dünyası'nın ortak hafızasına yaptığı katkılar farklı disiplinler çerçevesinde değerlendirildi.
Etkinlikler kapsamında ayrıca Ziya Gökalp’in eserleri ve düşünce sistemine ilişkin TÜRKTAV tarafından hazırlanan özel sergi de katılımcıların ziyaretine sunuldu. Sergiye ilişkin bilgiler, TÜRKTAV Başkanı Ö. Nizamettin Aykurt tarafından katılımcılarla paylaşıldı.
Program kapsamında ayrıca TÜRKSOY ile Dicle Üniversitesi arasında iş birliği protokolü imzalandı.
Ziya Gökalp Anma Yılı kapsamında düzenlenen etkinlikler, 23 Mayıs 2026 tarihinde Kayapınar Halk Kütüphanesi Konser Salonunda, Mersin Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğü sanatçılarının katılımıyla düzenlenecek özel konserle devam edecek. Konser saat 18.00’de başlayacak.
