― 16 мая 2026 г.
Türk Devletleri Teşkilatı Gayriresmî Zirvesi Türkistan’da Düzenlendi
Türk Devletleri Teşkilatı Devlet Başkanları Konseyi Gayriresmî Zirvesi, Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım-Cömert Tokayev’in ev sahipliğinde, Türk Dünyasının manevi başkenti Türkistan’da düzenlendi.
“Yapay Zekâ ve Dijital Kalkınma” temasıyla gerçekleştirilen Zirve’ye Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev, gözlemci sıfatıyla Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman’ın yanı sıra Aksakallar Konseyi Üyeleri ve Türk işbirliği teşkilatları yöneticileri: TÜRKSOY Genel Sekreteri Sultan Raev, TÜRKPA Başkanı Ramil Hasan, Türk Kültür ve Miras Vakfı Başkanı Aktotı Raimkulova, Türk Akademisi Başkanı Şahin Mustafayev, Türk Yatırım Fonu Başkanı Bağdat Amrayev ve Türk Devletleri Teşkilatı Genel Sekreteri Kubanıçbek Ömüraliyev katıldı.
Zirve, Türk dünyasının ortak tarih, dil, kültür ve değerler temelinde geleceğe dönük iş birliğini güçlendirme iradesini bir kez daha ortaya koydu. Liderler, yapay zekâ ve dijital teknolojilerin ekonomik bütünleşme, sürdürülebilir kalkınma, kamu hizmetlerinin geliştirilmesi, yenilikçilik ve ortak kültürel mirasın korunması bakımından stratejik önem taşıdığını vurguladı.
Özbekistan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev’den TÜRKSOY Vurgusu
Özbekistan Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev, konuşmasında Türk dünyasının ortak kültürel ve manevi mirasının korunmasında TÜRKSOY’un üstlendiği role özel vurgu yaptı. Taşkent’te kurulan İslam Medeniyeti Merkezi bünyesinde kısa süre önce TÜRKSOY ofisinin açıldığını memnuniyetle karşıladıklarını belirten Mirziyoyev, merkezin TÜRKSOY ve Türk Akademisi ile birlikte Türk halklarının tarihî ve kültürel mirasını bir araya getiren ortak bir “büyük veri” platformu oluşturmasının faydalı olacağını ifade etti. Mirziyoyev ayrıca, ortak kültürel değerlerin dijital çağın imkânlarıyla gelecek nesillere aktarılmasının Türk dünyasının birlik ve dayanışmasını daha da güçlendireceğini vurguladı.
TÜRKSOY Genel Sekreteri Sultan Raev’den yapay zekâ mesajı
Zirve kapsamında değerlendirmelerde bulunan TÜRKSOY Genel Sekreteri Sultan Raev, Türk dünyasının teknolojik dönüşüm sürecinde ortak hareket etmesinin önemine dikkat çekti. Raev, “Yapay zekâyı üreten, geliştiren ve insanlığın yararına kullanan toplumlar arasında yer alacağız.” ifadelerini kullandı.
Raev ayrıca, “Hedefimiz sadece teknoloji üretmek değil; teknolojiyi ortak kültür, ortak dil, ortak hafıza ve insan merkezli bir medeniyet anlayışıyla geliştirmek. Bu bizim en güçlü yanımız.” diyerek Türk dünyasının kültürel birikiminin dijital çağdaki önemine vurgu yaptı.
Türkistan Bildirgesi kabul edildi
Zirve sonunda kabul edilen Türkistan Bildirgesi’nde, yapay zekâ ve dijital kalkınmanın Türk dünyası için stratejik öncelik olduğu teyit edildi. Bildirgede, Türk Devletleri Teşkilatı çerçevesinde bu alanlarda çok taraflı iş birliğinin derinleştirilmesi, yenilikçilik kapasitesinin artırılması ve kapsayıcı refahın desteklenmesi yönündeki ortak irade vurgulandı.
Bildirge kapsamında, Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım-Cömert Tokayev tarafından daha önce dile getirilen “TDT Dijital İnovasyon Merkezi” ve “Siber Güvenlik Konseyi” kurulmasına yönelik öneriler memnuniyetle karşılandı. Üye devletlerin ilgili kurumlarına, TDT Sekretaryası ile eş güdüm hâlinde bu girişimlerin iş birliği modelleri üzerinde çalışmaları çağrısında bulunuldu.
Ayrıca “Dijital Türk Dünyası” konseptinin kabul edilmesinin önemi vurgulandı; Türkiye’nin girişimiyle yürütülen Türkçe Büyük Dil Modeli ve ilgili yapay zekâ araçlarının geliştirilmesine destek ifade edildi. Söz konusu çalışmaların Türk dilleri arasındaki iletişimi güçlendirmesi, eğitim ve sağlık teknolojilerine katkı sunması, kültürel mirasın korunmasına hizmet etmesi ve ekonomik bütünleşmeyi desteklemesi hedefleniyor.
Dijital altyapı, ulaştırma ve uzay alanında iş birliği
Bildirge’de Dijital İpek Yolu Projesi ve benzeri dijital altyapı girişimlerinin teşvik edilmesi; yüksek hızlı bağlantı, yüksek performanslı hesaplama altyapıları, veri merkezleri, bulut teknolojileri ve yeni nesil ağların geliştirilmesi yönünde iş birliğinin artırılması gerektiği belirtildi.
Ulaştırma alanında e-CMR, e-İzin ve e-devlet bilgi sistemlerinin entegrasyonu; sınır geçişleri ve yük taşımacılığı süreçlerinde idari yüklerin azaltılması; Orta Koridor boyunca dijital gümrük ve taşımacılık uygulamalarının güçlendirilmesi de bildirgede öne çıkan başlıklar arasında yer aldı.
Gençlik, bilim ve yenilikçilik vurgusu
Bildirge’de, gençler, kadınlar ve STEM alanları başta olmak üzere dijital okuryazarlık, yapay zekâ eğitimi, beceri geliştirme ve yetenek hareketliliği konularında ortak programların artırılması çağrısı yapıldı. Özbekistan’ın Ekim 2026’da Taşkent’te “Türk Bilim ve İnovasyon Günleri” düzenleme önerisi de memnuniyetle karşılandı.
Hive’nin 2026 Türk Dünyası Gençlik Başkenti olarak ilan edilmesi de bildirgede yer aldı. Bu kararın, gençlerin yapay zekâ, dijital yenilikçilik ve ortak kültürel-tarihî mirasın korunması alanlarındaki katılımını güçlendirmesi bekleniyor.
13. TDT Zirvesi Türkiye’de düzenlenecek
Türkistan Bildirgesi’nin sonunda, Türk Devletleri Teşkilatı’nın 13. Zirvesi’ne ev sahipliği yapacak Türkiye’ye başarı dilekleri iletildi. Liderler ayrıca Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım-Cömert Tokayev’e ve Kazakistan halkına gösterdikleri misafirperverlik dolayısıyla teşekkür etti.
