― 28 февраля 2026 г.

100. Yılında "Bakü Türkoloji Kurultayı” Anma Toplantısı Bakü’de gerçekleştirildi

Türk Dünyası’nın bilim ve kültür tarihinde dönüm noktası olan Birinci Türkoloji Kurultayı’nın 100. yılı dolayısıyla 27-28 Şubat 2026 tarihlerinde Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de anma toplantısı düzenlendi. Azerbaycan Millî İlimler Akademisi, Yunus Emre Enstitüsü, Türk Dil Kurumu, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü ve Hazar Üniversitesi iş birliğiyle gerçekleştirilen etkinlik, Türkoloji camiasını aynı tarihî mekânda bir araya getirdi.

Programın ilk gününde katılımcılar, Azerbaycan Millî İlimler Akademisi Yönetim Kurulu binası fuayesinde kurultaya ithaf edilen bilgi bankası, sanal sergi ve yayımlanan kitaplarla tanıştı. Ardından açılış törenine geçildi.

Açılışta konuşan Azerbaycan Millî İlimler Akademisi Başkanı Akademisyen İsa Habibbeyli, 1926’da Bakü’de gerçekleştirilen Birinci Türkoloji Kurultayı’nın Türk halklarının bilimsel ve kültürel birliğinin tarihî temeli olduğunu vurguladı. Kurultayın, özellikle Azerbaycan halkının kültürel yaşamındaki en önemli olaylardan biri olarak tarihe geçtiğini belirten Habibbeyli, hazırlanan bildiriler ve yürütülecek tartışmaların Türkoloji bilimini geliştireceğini ve katılımcılar arasında bilimsel ilişkileri güçlendireceğini ifade etti.

Yunus Emre Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. Abdurrahman Aliy ise konuşmasında Birinci Türkoloji Kurultayı’nı, ortak geçmişe ve kadim mirasa sahip Türk halklarının kültürel entegrasyonuna önemli bir aşama kazandıran temel olay olarak nitelendirdi. Kurultayda ortaya atılan birçok fikrin bugün hâlâ modern şartlarda başarıyla hayata geçtiğine dikkat çekti.

Azerbaycan Kültür Bakan Yardımcısı Ferid Caferov, kurultayın Türk Dünyası’nın zengin geçmişine referans verdiğini, geleceğe yönelik ortak stratejik bakış açıları ve kültürel dayanışma temellerini belirlemesi açısından önemli sonuçlar bıraktığını söyledi. Azerbaycan Millî İlimler Akademisinin çeşitli devlet kurumları ve bakanlıklarla birlikte 100. yıl dolayısıyla pek çok bilimsel etkinlik düzenlediğini, değerli yayımlar hazırladığını ve farklı araştırma ile kültür projelerini hayata geçirdiğini belirtti.

Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakan Yardımcısı Serdar Çam, “Birinci Türkoloji Kurultayının Kurucuları ve Dersleri: Tarih ve Modernlik” başlıklı konuşmasında, bir asır sonra aynı mekânda yeniden bir araya gelinmesinin geçmiş ile gelecek arasında önemli bir köprü oluşturduğunu vurguladı. “Birinci Türkoloji Kurultayı katılımcılarının faaliyetleri, bir asır sonra Türk devletlerinin geniş coğrafyasında yansımasını bulmaktadır. Bakü, Türk Dünyası’nın bilimsel merkezi olarak tarihî misyonunu yeniden yerine getirmektedir.” ifadelerini kullandı.

Sayit Yusuf: “1926 Ruhu Bizimle, Sorumluluğumuz Büyük”

TÜRKSOY Genel Sekreter Yardımcısı Sayit Yusuf, anma toplantısında yaptığı konuşmada, Birinci Türkoloji Kurultayı’nın 100 yıl sonra dahi yol gösterici niteliğini koruduğunu belirtti. Konuşmasında, Türk halklarının ortak ve anlaşılabilir bir dil etrafında birleşmesinin gerekliliğine vurgu yapan Yusuf, 1926 yılında bu salonu dolduran 131 delegenin manevi olarak aralarında olduğunu ifade etti. “O koca yürekli delegeler bizi izliyor, bizden sonrakilerin bu mirası nereye taşıdığını denetliyor.” diyen Yusuf, Türk işbirliği teşkilatları olarak bugün gelinen noktada sorumluluğun bilincinde hareket edilmesi gerektiğini söyledi.

Ortak dilin önemine değinen Yusuf, “Ortak dil çok önemli; ancak temas kuramaz, birlikte çalışamaz ve üretemezsek bu ortaklığın pratikte bir faydası olmaz.” ifadelerini kullandı. 1990’lı yıllardan bugüne Türk işbirliği örgütlerinin önemli mesafeler kat ettiğini, üniversitelerin ve akademisyenlerin değerli çalışmalara imza attığını belirten Yusuf, şunları kaydetti:

“Alınan mesafeler bizim cebimizde durmalı. Eksik olduğumuz noktaları tespit ederek hem teşkilatlarımız hem ülkelerimiz hem de üniversitelerimiz olarak özeleştiri yapmak durumundayız. Türk birliğinin bu kadim kültürünün yarınlara taşınması dil üzerinden olacağına göre neler yapmamız gerektiğini sorgulamalıyız. 1993’ten beri yüz binlerce insana dokunan programlar hayata geçirmemize rağmen hâlâ eksiklerimiz olduğuna inanıyorum. Hükümetlerimizin ve özellikle Kültür ve Turizm Bakanımızın destekleriyle, sizlerin yönlendirmesiyle bu eksiklikleri gidereceğiz.”

Yusuf, konuşmasının sonunda etkinliğe ev sahipliği yapan Azerbaycan İlimler Akademisine, Yunus Emre Enstitüsüne ve emeği geçen herkese TÜRKSOY adına şükranlarını sundu.

Uluslararası Katılım ve Bilimsel Paneller

Konferansa Türkiye, Özbekistan, Kazakistan, Türkmenistan, Kırgızistan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nden çok sayıda tanınmış bilim insanı katıldı. Dilbilimciler, tarihçiler, etnograflar, edebiyat araştırmacıları ve kültür bilimciler, farklı bilimsel ekollerin bakış açılarıyla Türkoloji’nin güncel sorunlarını ele aldı.

Etkinlik kapsamında düzenlenen panel oturumlarında şu başlıklar ele alındı:

• Birinci Türkoloji Kurultayı’nın toplanmasının tarihî ve toplumsal gerekliliği
• Kurultayın organizatörleri ve önde gelen şahsiyetlerinin Türkoloji bilimine katkıları
• Kurultay kararlarının Türk halklarının bilimsel ve kültürel gelişimine etkisi
• Türk dillerinin incelenmesi, alfabe ve terminoloji meseleleri ile metodolojik yaklaşımlar
• Kurultay fikirlerinin Sovyet döneminde ve sonraki aşamalarda gelişim dinamiği
• Bağımsızlık döneminde Türkoloji’nin karşı karşıya olduğu sorunlar
• Küresel bilim ortamında Türkoloji araştırmalarının perspektifleri
• Kurultayın yeterince araştırılmamış perde arkası hususları

Konferansın ilk gününde ayrıca Birinci Türkoloji Kurultayı’na adanmış kısa bir film gösterildi.

Sempozyum Hazar Üniversitesinde Devam Ediyor

Anma toplantısının ikinci günü olan 28 Şubat’ta katılımcılar, Hazar Üniversitesinde düzenlenen sempozyumda bir araya geldi. Bilim insanları, kurultayın 100. yılı vesilesiyle hazırladıkları bildirileri sunmaya devam ediyor.