― 16 мая 2026 г.

Türk Dövlətləri Təşkilatının qeyri-rəsmi Zirvəsi Türküstanda keçirildi

Türk Dövlətləri Təşkilatı Dövlət Başçıları Şurasının qeyri-rəsmi Zirvə görüşü Qazaxıstan Prezidenti Kasım Cömert Tokayevin ev sahibliyi ilə Türk Dünyasının mənəvi paytaxtı Türküstanda keçirilib.

“ Süni intellekt və rəqəmsal inkişaf” mövzusunda təşkil olunan Zirvə görüşündə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, Qırğız Respublikasının Prezidenti Sadır Caparov, Türkiyə Prezidenti Recep Tayyip Erdoğan, Özbəkistan Prezidenti Şevket Mirziyoyev, müşahidəçi qismində Şimali Kipr Türk Respublikasının Prezidenti Tufan Erhürman, eləcə də Ağsaqqallar Şurasının üzvləri və türk əməkdaşlıq təşkilatlarının rəhbərləri – TÜRKSOY-un Baş katibi Sultan Raev, TÜRKPA-nın sədri Ramil Hasan, Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti Aktotı Raimkulova, Türk Akademiyasının prezidenti Şahin Mustafayev, Türk İnvestisiya Fondunun prezidenti Bağdat Amrayev və Türk Dövlətləri Təşkilatının Baş katibi Kubanıçbek Ömüraliyev iştirak ediblər.

Zirvə görüşü Türk Dünyasının ortaq tarix, dil, mədəniyyət və dəyərlər əsasında gələcəyə yönəlik əməkdaşlığın gücləndirilməsi iradəsini bir daha nümayiş etdirib. Liderlər süni intellekt və rəqəmsal texnologiyaların iqtisadi inteqrasiya, davamlı inkişaf, ictimai xidmətlərin təkmilləşdirilməsi, innovasiya və ortaq mədəni irsin qorunması baxımından strateji əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıblar.

Özbəkistan Prezidenti Mirziyoyevdən TÜRKSOY vurğusu

Özbəkistan Prezidenti Şevket Mirziyoyev çıxışında Türk Dünyasının ortaq mədəni və mənəvi irsinin qorunmasında TÜRKSOY-un roluna xüsusi diqqət çəkib. O bildirib ki, Daşkənddə yaradılan İslam Sivilizasiyası Mərkəzində yaxın zamanda TÜRKSOY ofisinin açılması məmnunluqla qarşılanır.

Mirziyoyev qeyd edib ki, həmin mərkəzin TÜRKSOY və Türk Akademiyası ilə birlikdə türk xalqlarının tarixi və mədəni irsini bir araya gətirən ortaq “böyük bilgi” platforması yaratması faydalı olardı. O əlavə edib ki, ortaq mədəni dəyərlərin rəqəmsal dövrün imkanları vasitəsilə gələcək nəsillərə ötürülməsi Türk Dünyasının birlik və həmrəyliyini daha da gücləndirəcək.

TÜRKSOY Baş katibi Sultan Raevdən süni intellekt mesajı

Zirvə çərçivəsində açıqlama verən TÜRKSOY-un Baş katibi Sultan Raev Türk Dünyasının texnoloji transformasiya prosesində ortaq hərəkət etməsinin vacibliyinə diqqət çəkib.

Raev bildirib:

“Biz süni intellekti yaradan, inkişaf etdirən və insanlığın rifahı üçün istifadə edən cəmiyyətlər sırasında yer alacağıq.”

O əlavə edib:

“Məqsədimiz yalnız texnologiya istehsal etmək deyil; texnologiyanı ortaq mədəniyyət, ortaq dil, ortaq yaddaş və insan mərkəzli sivilizasiya anlayışı ilə inkişaf etdirməkdir. Bu bizim ən güclü tərəfimizdir.”

Türküstan Bəyannaməsi qəbul edildi

Zirvə görüşünün sonunda qəbul olunan Türküstan Bəyannaməsində süni intellekt və rəqəmsal inkişafın Türk Dünyası üçün strateji prioritet olduğu bir daha təsdiqlənib.

Bəyannamədə Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində bu sahələrdə çoxtərəfli əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi, innovasiya potensialının artırılması və inklüziv rifahın dəstəklənməsi istiqamətində ortaq iradə vurğulanıb.

Bəyannamə çərçivəsində Qazaxıstan Prezidenti Kasım Cömert Tokayev tərəfindən daha əvvəl irəli sürülən “TDT Rəqəmsal İnnovasiya Mərkəzi” və “Kibertəhlükəsizlik Şurası”nın yaradılması təşəbbüsləri də yüksək qiymətləndirilib. Üzv dövlətlərin aidiyyəti qurumlarına TDT Katibliyi ilə koordinasiyalı şəkildə bu təşəbbüslərin əməkdaşlıq modelləri üzərində işləmələri tövsiyə olunub.

Bundan əlavə, “Rəqəmsal Türk Dünyası” konsepsiyasının qəbul edilməsinin əhəmiyyəti vurğulanıb, Türkiyənin təşəbbüsü ilə həyata keçirilən Türk dili Böyük Dil Modeli və əlaqədar süni intellekt alətlərinin hazırlanmasına dəstək ifadə olunub.

Qeyd olunub ki, bu layihələrin türk dilləri arasında ünsiyyəti gücləndirməsi, təhsil və səhiyyə texnologiyalarına töhfə verməsi, mədəni irsin qorunmasına xidmət etməsi və iqtisadi inteqrasiyanı dəstəkləməsi nəzərdə tutulur.

Rəqəmsal infrastruktur, nəqliyyat və kosmik sahədə əməkdaşlıq

Bəyannamədə Rəqəmsal İpək Yolu Layihəsi və oxşar rəqəmsal infrastruktur təşəbbüslərinin təşviqi, yüksək sürətli bağlantı, yüksək məhsuldarlıqlı hesablama infrastrukturları, məlumat mərkəzləri, bulud texnologiyaları və yeni nəsil şəbəkələrin inkişafı istiqamətində əməkdaşlığın artırılmasının vacibliyi qeyd olunub.

Nəqliyyat sahəsində e-CMR, e-İcazə və e-Dövlət informasiya sistemlərinin inteqrasiyası, sərhəd keçidləri və yükdaşımalarında inzibati yükün azaldılması, Orta Dəhliz boyunca rəqəmsal gömrük və daşımacılıq tətbiqlərinin gücləndirilməsi də sənəddə yer alan əsas məsələlərdən olub.

Gənclər, elm və innovasiya vurğusu

Bəyannamədə xüsusilə gənclər, qadınlar və STEM sahələri üzrə rəqəmsal savadlılıq, süni intellekt təhsili, bacarıqların inkişafı və istedad mobilliyi istiqamətində ortaq proqramların artırılması çağırışı edilib.

Özbəkistanın 2026-cı ilin oktyabr ayında Daşkənddə “Türk Elm və İnnovasiya Günləri” təşkil etmə təşəbbüsü də məmnunluqla qarşılanıb.

Sənəddə Xivənin 2026-cı il üçün Türk Dünyası Gənclər Paytaxtı elan edilməsi də öz əksini tapıb. Bu qərarın gənclərin süni intellekt, rəqəmsal innovasiya və ortaq mədəni-tarixi irsin qorunması sahələrində iştirakını gücləndirəcəyi gözlənilir.

TDT-nin XIII Zirvə görüşü Türkiyədə keçiriləcək

Türküstan Bəyannaməsinin sonunda Türk Dövlətləri Təşkilatının XIII Zirvə görüşünə ev sahibliyi edəcək Türkiyəyə uğurlar arzulanıb.

Liderlər həmçinin Qazaxıstan Prezidenti Kasım Cömert Tokayevə və Qazaxıstan xalqına göstərilən qonaqpərvərliyə görə təşəkkürlərini bildiriblər.